الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
427
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
است زيرا چنانكه پس از اين ذيل احوال محمد بن محمد شعيرى خواهيم نوشت ، كتاب جامع از تأليفات شعيرى است و از آثار مترجم حاضر و فرزند او و ديگران نمىباشد . تاريخ وفات او را نوشتيم و به خط يكى از فضلاى شاگردان ملا عبد اللّه خراسانى شهيد ثانى كه بر پشت جوامع الجامع مرقوم داشته چنين آمده است : طبرسى در سال 502 ه . ق در سن نودسالگى درگذشته و در دههء 470 ه . ق متولد شده است . با تأملى كه در اين تاريخ مىشود خواهيم فهميد كه نويسنده كاملا اشتباه كرده است « * » . پيش از اين ذيل احوال شيخ ابو منصور احمد بن على بن ابى طالب طبرسى نوشتيم احتمال مىرود كتاب الموظّف فى المختلف بين ائمة السلف از مترجم حاضر ، فضل بن حسن باشد و كتاب مزبور ، تلخيصى از كتاب الخلاف شيخ طوسى بوده است . شيخ معاصر در امل الآمل شرح حال طبرسى را از شيخ منتجب الدّين و ابن شهرآشوب و سيد مصطفى بهطورى كه ما نقل كرديم ايراد نموده و گفته است : جوامع الجامع از تأليفات اوست و از جمله روايات او صحيفة الرضا عليه السّلام مىباشد . مؤلف گويد : نسخهاى از مجمع البيان را به خطّ شيخ قطب الدّين كيدرى ديدم كه آن را خود او بر خواجه نصير الدّين طوسى قرائت كرده و بر پشت آن به خط خود نوشته است اين كتاب ، تأليف شيخ امام اجلّ سعيد شهيد است و او بنابراين قول در رديف شهدا است « * * » . و ما پيش از اين اشاره كرديم ، ظاهرا تفسير وسيط همان جوامع الجامع است .
--> ( * ) همين تاريخ را هم روضات الجنات نقل كرده و احتمال داده كه لفظ خمسين از آن ساقط شده باشد يعنى 552 ه . ق و در ضمن حكايت بيرون آمدنش از قبر كه پس از اين اشاره مىشود اظهار داشته در هنگام اين واقعه در سن شصتسالگى بوده و سى سال هم پس از آن تا سن نودسالگى زندگى كرده و درگذشته است و در صورتى كه احتمال روضات درست باشد بازهم با تاريخى كه سيد مصطفى نقل كرده ( 548 ) و تاريخ بيهق كه پس از اين در پاورقى نقل خواهيم كرد موافقت ندارد - م . ( * * ) پيش از اين اشاره شد در بسيارى از كتابها كه به شرح حال طبرسى پرداختهاند اشارهاى به شهادت وى نكردهاند و اگر هم اشارهاى شده برطبق نوشتهء فوق از كيدرى است . در مستدرك ، ج 3 ، ص 487 پس از نقل كلام مؤلف اين كتاب آمده : صاحب رياض و ديگران چگونگى شهادت او را ايراد ننمودهاند و ممكن است مسموم شده باشد ، به همين مناسبت شهادت او در ميان نويسندگان شهرت پيدا -